ಕಾಂತಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಅಂಬರೀಷ ಮುನಿಯ ಇತಿಹಾಸ

1. ಕಾಂತಾರ ವನ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಉಪಟಳ
ಪುರಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಅಡವಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ‘ಕಾಂತಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಜಂಜಾವಾತ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಅವ್ಯಷ್ಟಕಾಸುರ ಮತ್ತು ಪಿಪೀಲಿಕಾಸುರರೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ಇವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗ ತರುತ್ತಾ, ಜನರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

2. ಅಂಬರೀಷ ಮುನಿಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು
ರಾಕ್ಷಸರ ಈ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಂಬರೀಷ ಮುನಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿನ ತ್ರಯಂಬಕ ಗಿರಿ ಎಂಬ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ (ಇಂದಿನ ಅಂಬರೀಷ ಬೆಟ್ಟ) ಇದ್ದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪರಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ಕಠೋರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇಂದಿಗೂ ಆ ಗುಹೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಪವಿತ್ರ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ “ನಿನಗೇನು ಬೇಕು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮುನಿಗಳು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.

3. ಶಿವನ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಕಡಗ
ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಶಿವನು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅಂಬರೀಷ ಮುನಿಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಲಿಂಗರೂಪಿಯಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಕಡಗ’ವನ್ನು (ಕೈಬಳೆ) ಅಂಬರೀಷ ಮುನಿಗೆ ನೀಡಿ, ಪೂಜಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಈ ಕಡಗವನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಅಂದಿನಿಂದ ಮುನಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಡಗವನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಪೂಜಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಲಿಂಗದಿಂದ ಕಡಗವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವರು ಮರೆತರು. ನಂತರ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಆ ಕಡಗ ಲಿಂಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ಇಚ್ಛೆ ಎಂದು ಅರಿತ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರು ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ತಾವು ಆ ‘ಕಾಂತಾರ’ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸುವುದಾಗಿ ಅಭಯ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಕಾಂತಾರ ವನದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಕಾಂತಾವರ’ ಮತ್ತು ದೇವರಿಗೆ ‘ಕಾಂತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.

4. ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸುವ ಲಿಂಗ: ಕಾಂತಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪವಾಡವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವಲಿಂಗವು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಕಡಗ ಪೂಜೆ: ಇಂದಿಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ನೀಡಿದ ‘ಕಡಗ’ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಕಾಂತಾವರ ರಥೋತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ಒಂದೇ ರಥದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿ ರಥಾರೋಹಣ ಮಾಡುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಟು ‘ಬೇಟೆ’ಗೆ ಹೋಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಯಂಬಕ ಗಿರಿ (ಅಂಬರೀಷ ಬೆಟ್ಟ): ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿ ಅವರ ಪಾದದ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು.

5. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆ
ಕಾಂತಾವರವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. “ಕಾಂತಾವರ ಅಂದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತೇರು” ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಬರವಣಿಗೆ ಸತೀಶ ಶೆಟ್ಟಿ ಚೇರ್ಕಾಡಿ ದೊಡ್ಡಮನೆ